Profesor Kazimierz Bulas (1903-1970) był wybitnym archeologiem, filologiem klasycznym, tłumaczem, badaczem sztuki starożytnej oraz prekursorem neo-hellenistyki uniwersyteckiej.
Wczesne życie
Był synem Jana Bulasa i Marii Targosz, urodził się 17 lutego 1903 roku w Wadowicach w rodzinie kupieckiej. Od najmłodszych lat wykazywał wyjątkowe zdolności akademickie.
Bez trudu zaliczył egzamin do miejscowego C.k. Gimnazjum i przez osiem lat był jednym z najlepszych uczniów. 13 czerwca 1921 zdał egzamin dojrzałości „z postępem celującym do studiów akademickich”, jak napisano w urzędowej formule na świadectwie.
Od jesieni 1921 roku studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie archeologię klasyczną i historię starożytną. Poza obowiązującymi zajęciami uczęszczał na wykłady z historii sztuki, filozofii, filologii romańskiej, pedagogiki, historii literatury polskiej, języka litewskiego i tureckiego.
Był niezwykle zdolnym i pracowitym studentem i szybko zyskał uznanie profesora Piotra Bieńkowskiego który zatrudnił go na etacie młodszego asystenta. Był wtedy studentem II roku i najmłodszym asystentem Gabinetu i Seminarium Archeologii Klasycznej UJ.
Wkrótce profesor Bieńkowski umożliwił mu wyjazd na studia uzupełniające do Francji i Włoch. Studia te ukończył w 1925 roku uzyskując absolutorium uprawniające do ubiegania się o stopień doktorski.
Badania związane z doktoratem prowadził we Włoszech. W 1927 roku na podstawie bardzo wysoko ocenionej rozprawy „Ilustracje do Iliady w starożytności” i po celująco zdanym egzaminie doktorskim promowany został w Uniwersytecie Jagiellońskim na doktora filozofii z zakresu archeologii klasycznej.
Kariera przed II wojną światową
Od 1931 do wybuchu wojny był na uczelni lektorem języka nowogreckiego. Równocześnie uczył łaciny i greki w Gimnazjum św. Jacka w Krakowie a także pracował w czytelni Towarzystwa Polsko-Włoskiego.
Stypendium z Funduszu Kultury Narodowej pozwoliło mu podjąć studia zagraniczne umożliwiające przygotowanie habilitacji. Dwuletnią podróż naukową rozpoczął od Berlina. Potem była Belgia, Francja, Anglia, Włochy, Jugosławia, Turcja i Grecja.
Przez pół roku, na przełomie 1930/1931 przebywał jako stażysta w École Française d’Athenes. Po powrocie do kraju został mianowany starszym asystentem.
Bulas był znany jako poliglota, z doskonałą znajomością ponad kilkunastu języków.
Habilitacja i ceramika grecka
W 1935 uzyskał w Uniwersytecie Jagiellońskim habilitację przedstawiając pracę pt.”Chronologia attyckich stel nagrobnych epoki archaicznej”. Opracowanie spotkało się z dużym uznaniem wielu badaczy. W następnym roku mianowany został adiunktem i pracował na tym stanowisku do wybuchu wojny.
Prowadził wykłady na temat malarstwa greckiego epoki klasycznej oraz z historii malarstwa greckiego. Z czasem jego zainteresowania skupiły się na greckiej ceramice i greckim malarstwie wazowym. Był autorem i współautorem trzech pierwszych tomów polskiej serii Corpus Vasorum Antiquorum (1931-1936) któremu patronowała Polska Akademia Umiejętności w Krakowie.
„Grupa Bulasa”
Jeden ze specjalistycznych artykułów opublikowany w 1932 roku poświęcił grupie miniaturowych naczyń o charakterystycznej dekoracji. Sklasyfikował je i ustalił ich chronologię. Wkrótce badacze ceramiki zaczęli tego typu naczynia określać jako należące do „grupy Bulasa”. Określenie to pozostało do dzisiaj w nazewnictwie naukowym.
Kazimierz Bulas przygotował też pierwszy w języku polskim podręcznik z zakresu ceramiki pt. „Keramika grecka” dla studentów archeologii i historii sztuki który szybko stał się dla nich kanonem. Wiele energii wkładał w popularyzowanie kultury greckiej.
Audycje radiowe i tłumaczenia
Tuż po powrocie z Grecji prowadził w latach 1931 – 1932 na antenie Radia Katowice i Radia Kraków pogadanki, które cieszyły się dużą popularnością. Ich tematyka dotyczyła głównie spraw współczesnej Grecji. Te same teksty regularnie publikował w Ilustrowanym Kurierze Codziennym i jego dodatkach.
Kazimierz Bulas poszedł jeszcze dalej w swoich działaniach. Wpadł na pomysł przemawiania drogą radiową bezpośrednio do Greków. Grecja nie posiadała jeszcze wówczas własnej radiostacji. Comiesięczne audycje radiowe w języku nowogreckim nadawał z Katowic. Stał się wśród Greków jedną z najpopularniejszych postaci.
Do ogromnych zasług Kazimierza Bulasa zaliczyć należy przygotowany przez niego zarys historii literatury nowogreckiej, opublikowany w „Wielkiej Literaturze Powszechnej” (1933 r.). Także tłumaczenia niektórych utworów Spirosa Melasa, jak „Judasz” oraz „Papa”.
Uznanie ze strony Grecji
Corocznie przebywał w Grecji wygłaszając odczyty i wykłady. W latach 1936-1938 wygłosił w Atenach i Salonikach osiem wykładów w języku francuskim i nowogreckim. Jedną z okazji do takich wystąpień było otwarcie linii lotniczej do Salonik, kolejną, nadanie w 1937 roku jednej z ulic w Salonikach nazwy „ul.Polskiej” (Odos Polonias). W kwietniu 1937 roku, na obchodach stulecia Uniwersytetu Narodowego im. Kapodistriasa Kazimierz Bulas znalazł się w składzie delegacji Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Wówczas za swoją działalność na polu współpracy kulturalnej pomiędzy Polską a Grecją odznaczony został złotym krzyżem Królewskiego Orderu Feniksa, najwyższego odznaczenia przyznawanego obcokrajowcom.
Funkcja dyplomatyczna
W 1937 roku przyczynił się do zorganizowania uroczystości złożenia przez delegacje grecką ziemi z tzw. Mogiły Polaków w Missolungi na kopcu Piłsudskiego w Krakowie.
Od 1932 roku pełnił urząd honorowego konsula Grecji w Krakowie. Był to swoisty wyraz uznania Grecji dla Kazimierza Bulasa na polu współpracy naukowej polsko-greckiej.
Kazimierz Bulas był członkiem rzeczywistym i honorowym wielu towarzystw i komisji, n.p. Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego, członkiem honorowym Rumuńskiego Towarzystwa Numizmatycznego, członkiem Komisji Historii Sztuki Polskiej Akademii Umiejętności, członkiem Niemieckiego Instytutu Archeologicznego w Berlinie i towarzystwa Parnassos w Atenach.
II wojna światowa i uwięzienie
6 listopada 1939 aresztowany w Sonderakzion Krakau osadzony został wraz z innymi profesorami Uniwersytetu Jagiellońskiego i Akademii Górniczej w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen. 5 marca 1940 przewieziono go do Dachau. Już 14 lutego poselstwo greckie w Berlinie podjęło interwencję na rzecz docenta archeologii klasycznej, lektora języka nowogreckiego, honorowego konsula Królestwa Grecji w Krakowie, Kazimierza Bulasa, by uzyskania jego zwolnienie. 12 kwietnia Kazimierz Bulas opuszcza Dachau i powraca do Krakowa.
Do końca wojny utrzymuje rodzinę i siebie z udzielania lekcji prywatnych. W ramach represji policyjno-administracyjnych był wysiedlony z zajmowanego mieszkania i jeszcze dwukrotnie, 1943 roku aresztowany i osadzony w obozie w Płaszowie, tym razem na kilka tygodni.
Kariera powojenna i przeprowadzka do USA
Po zakończeniu wojny Kazimierz powrócił na stanowisko adiunkta z tytułem docenta w Katedrze Archeologii Klasycznej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Wkrótce został mianowany profesorem Uniwersytetu im. Mikołaja Kopernika w Toruniu i objął Katedrę Archeologii Śródziemnomorskiej. Od 1945 roku miał tam wykłady zlecone.
Kazimierz Bulas był również tłumaczem zeznań Amona Goetha komendanta obozu koncentracyjnego w Płaszowie, którego proces odbył się we wrześniu 1946 roku.W następnym, 1947 roku wyjechał do Włoch jako kierownik stacji naukowej PAU w Rzymie.
W 1951 r. wraz z rodzina wyjechał na stałe do USA.
Objął posadę profesora filologii słowiańskiej/bibliotekarza w Rice University w Houston, w Teksasie. Napisał jeszcze trzy rozprawy z zakresu archeologii, jednak cały swój wysiłek intelektualny i naukowy skierował na opracowanie słownika polsko-angielskiego i angielsko-polskiego. Pierwsze jego wydanie ukazało się jako wydawnictwo Fundacji Kościuszkowskiej w Nowym Jorku w roku 1959. Kolejne, poprawione i uzupełniene, opracowane wspólnie z Wilfridem i Lowrensem w latach 1963.
Kazimierz Bulas zmarł w Houston, w stanie Teksas 26 września 1970 roku. Pozostawił po sobie znaczący dorobek w dziedzinie archeologii, filologii i kulturoznawstwa.
Źródła:
1. Wspomnienia rodziny
2. Joachim Śliwa Stowarzyszenie Historyków Starożytności „Kazimierz Bulas 1903-1970”
3. Ryszard Kulesza, Marek Stępień – Historia Starożytna w Polsce. Informator